Pancratiuskerk: restauratie in 1992 (Jaarboek 15 1992 pg 30-32)

Niets uit deze publicatie mag worden overgenomen zonder toestemming van de Stichting Werkgroep Oud-Castricum.

Verschenen artikelen over de Pancratiuskerk in Castricum:
Pancratiuskerk tot reformatie  – Pancratiuskerk: restauratie in 1953 – Pancratiuskerk: restauratie in 1992 – Klok van de Hervormde kerkGroeten uit Wetsinge
Verschenen artikelen over de katholieke Pancratiuskerk in Castricum:
R.K. Pancratiusparochie – R.K. Pancratiuskerk, vorige
Verschenen artikel over begraven in Castricum
Verschenen artikel over de Gereformeerde kerk in Castricum: De Gereformeerde Kerk van Castricum (1931-2005)
Verschenen artikel over de Nederlands Hervormde Gemeente in Castricum: Nederlands Hervormde Gemeente
Verschenen artikel over 50 jaar kerk in Bakkum


Jaarboek 15, pagina 30

Restauratie Oude Pancratiuskerk in 1992

Op vrijdag 11 september 1992 werd de oude Pancratiuskerk na een ingrijpende restauratie en daarbij gelijktijdig uitgevoerde bouwkundige aanpassingen weer officieel in gebruik genomen.

Wat gebeurde er in het monumentale kerkje?

Al in 1976 werden de eerste plannen gemaakt om het – het monument bedreigende – vochtprobleem aan te pakken. Voorwaar geen eenvoudige opdracht. Daarbij stuit men al gauw op vragen van hoe, wat, waar, door wie, wat kost het en hoe kunnen we het financieren. Achteraf gemakkelijk op te schrijven, maar om alles op ‘n rijtje te krijgen, moet er nogal wat gebeuren. Gesprekken met deskundigen, autoriteiten, o.a. de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, uitvoerenden, plannen indienen, begrotingen maken, mogelijkheden voor subsidie onderzoeken. Voordat de techniek en het benodigde budget elkaar gevonden hebben, is men al gauw weer enige jaren verder.

In 1980 werd na een uitgebreide vochtmeting in de muren besloten de vochtbestrijding in twee fasen aan te pakken:

  • Fase 1: het aanbrengen van een drainagesysteem buiten de kerk en het op maaiveldhoogte injecteren van de muren met een vocht kerende laag; daarna een rustperiode van ongeveer zes jaar.
  • Fase 2: controle van het resultaat van fase 1 en daarna het herstellen van het pleisterwerk aan de binnenzijde en waar nodig het vervangen van de draagbalken.

Fase 1 werd in 1981 gerealiseerd. In 1987, na de rustperiode, werden er weer vochtmetingen verricht en bleek, dat er nauwelijks sprake was van enige verbetering. Een nieuw overleg en onderzoek was noodzakelijk. Inmiddels zijn de technieken en materialen veranderd, maar ook de subsidieregelingen zijn gewijzigd. Als er al iets opgedroogd mocht zijn, dan zijn het de subsidiekanalen. Hier sloegen duidelijk de bezuinigingsronden toe. Ook de geldontwaardingsproblematiek komt om de hoek kijken. Desondanks hield het kerkbestuur de moed erin en ging door met het maken en stimuleren van plannen om het gebouw te behouden.

Bij de voorbereiding van de tweede fase; in 1988, kwam het idee naar voren om de kerk gelijktijdig met de ingrijpende restauratie aan te passen aan de behoefte van deze tijd en wel door een optimaal gebruik te maken van de beschikbare ruimte. In nauw overleg met de architect werden er door de Adviescommissie Verfraaiing en Verbetering Interieur Hervormde Kerk heel ingrijpende voorstellen gedaan en werd er ook gezorgd voor de daarbij behorende kostenplaatjes.

Een aantal leden van de Hervormde Gemeente is actief aan de slag gegaan om dit te realiseren. Een restauratiecommissie, voor het belangrijkste deel bestaande uit mensen met een bouwtechnische (beroeps)achtergrond, zorgde voor de technische plannen en uitvoering hiervan. Een fondsenwerving- commissie had zich belast met de taak om de middelen te verkrijgen om een snelle realisatie mogelijk te maken.

De aantasting van de pleisterlaag door het vocht.
afb. 1 De aantasting van de pleisterlaag door het vocht.
 De sleuf langs de binnenmuur voor de aanleg van de drainageleiding.
afb. 2 De sleuf langs de binnenmuur voor de aanleg van de drainageleiding.

Op de gemeentevergadering van de Hervormde Gemeente op 9 oktober 1991 werden uiteindelijk de complete plannen gepresenteerd. Kort hierna gaf het kerkbestuur het groene licht en kon fase 2 met aanpassingen beginnen.
Na de gebruikelijke procedures van inschrijving en aanbesteding werd op 7 februari 1992 het werk opgedragen aan het Bouwbedrijf Joh. de Nijs te Castricum. Op 16 maart werd de gehele kerk ontruimd en het complete interieur in containers opgeslagen.

De verbouwingsactiviteiten bestonden uit de eigenlijke restauratie aan het oorspronkelijke gebouw en uit een aantal verbouwingen en aanpassingen van het interieur om de gebruiksmogelijkheden


Jaarboek 15, pagina 31

te vermeerderen. Alleen voor de restauratie kon Rijkssubsidie worden verkregen.

De restauratie

Aan de binnenzijde van het gebouw werden de muren tot aan de voet blootgelegd, waar nodig gerepareerd en een drainageleiding aangelegd en vervolgens de sleuf weer gedicht met grind en zand. Daarna werd de bestaande – door vocht aangetaste – pleisterlaag afgebikt en gestraald en voorzien van een nieuwe vochtbestendige pleisterlaag. Vier eikenhouten staanders werden gedeeltelijk vervangen.

Het plaatsen van de oude grafzerken.
afb. 3 Het plaatsen van de oude grafzerken.

De consequentie van het graven van een gleuf langs de gehele kerkmuur was, dat de houten vlonders geheel en de bestaande zerkenvloer gedeeltelijk moesten worden opgenomen. De tot dan onbekende kwaliteit van de zich onder de houten vlonders bevindende zerkenvloer was van een zodanige samenstelling dat er van herleggen geen sprake kon zijn. Na het verwijderen van de vlonders is eerst de gehele zerkenvloer gefotografeerd en later in kaart gebracht (zie hierover het artikel van ir. J. Kol).

Vast stond dat de ‘beschreven’ zerken de kerk niet mochten verlaten en derhalve weer een waardige plaats in het gebouw moesten behouden. Hiertoe is een nieuw zerkenplan gemaakt en met grote nauwkeurigheid hebben alle ‘monumentjes’ weer een plaats gevonden.

In het kader van de restauratie is in de kerk een deel van het plafond in het koor vernieuwd en is het interieur in z’n geheel afgeschilderd. Aan de buitenzijde zijn de koperen goten van het schip geheel vervangen en zijn er in de gehele kap ventilatie-openingen aangebracht. Tevens is er 18 m van het leien dak vernieuwd en zijn er om inspectie van de kap – door de Monumentenwacht – mogelijk te maken, bronzen ladderhaken aangebracht. Daar waar nodig is het voegwerk hersteld en is het houtwerk geschilderd.

Verbouw en aanpassingen

De inrichting van de kerkruimte (westzijde) op de begane grond.
afb. 4 De inrichting van de kerkruimte (westzijde) op de begane grond.
De inrichting van de kerkruimte (westzijde) op de eerste verdieping.
afb. 5 De inrichting van de kerkruimte (westzijde) op de eerste verdieping.

We gaan nu het kerkgebouw binnen door de deuren onderin de toren (1); (de hier gebruikte nummers verwijzen naar afbeelding 4 en 5). De gemeente Castricum, eigenaar van de toren, heeft toestemming gegeven de ruimte op de begane grond van de toren te gebruiken en in te richten tot de ingang van de kerk. Het is een mooie ruimte, met een fraai gewelf, waarin zich onder meer de brandweeraansluitingen – zowel voor de toren als voor de kerk – bevinden. Deze blijven daar uiteraard zitten.

Om het tochten in de kerk te voorkomen (de ingang ligt op het westen en westenwind is in deze regio geen onbekende), is er een volautomatische tochtsluis aangebracht, waarin tevens een klein niveauverschil (straat – kerk) is overbrugd om de toegang van invalidenwagens mogelijk te maken (2). De mogelijkheid om de klok te luiden, is verplaatst naar de eerste verdieping in de toren.

Door de tochtsluis zijn we aangekomen in de ontvangstruimte (3). Links vindt u achtereenvolgens de toegang tot het – volgens de daarvoor gestelde eisen voor gehandicapten – aangepaste toilet (4), de cv-ruimte (5), de keuken (6) en een berging (7), de garderobe (8) en het trappenhuis (10). Aan de rechterkant bevindt zich de nooduitgang (9) en de scheidingswand, waardoor het mogelijk is de ontvangstruimte te scheiden van de kerkruimte en deze zo nodig als zelfstandige ruimte te gebruiken.

Via het nieuwe trappenhuis (10) bereikt u een halletje met toilet (12) en de ingang van de consistoriekamer (13) en de nieuwe vergaderruimte (14). Om deze ruimte te kunnen maken, was het nodig om de vloer (plafond van de ontvangstruimte) 45 cm te laten zakken, zodat men zonder pijn aan het hoofd onder de bestaande balken door kan. Om van deze ruimte tijdens de kerkdienst gebruik te kunnen maken, is er optimaal aandacht


Jaarboek 15, pagina 32

besteed aan de geluidsisolatie en is er ook boven een toilet aangebracht. Bovendien is gedacht aan een andere vluchtweg bij eventuele calamiteiten; achterin is een nooddeur (15) naar de consistoriekamer. Daar bevindt zich een nooduitgang (16) met een daarbij behorende brandladder. Achter de nieuwe vergaderruimte is een archiefruimte (17) voor de kerk ingericht. Ook is de toegangsdeur naar de toren (18) geheel vernieuwd.

Het gehele elektriciteitscircuit is vervangen en daar waar mogelijk ingebouwd. De nevenruimten zijn aangesloten op een centraal verwarmingssysteem en de ontvangstruimte is bovendien voorzien van vloerverwarming.

Het uitzicht vanuit de kerk op de nieuwe ontvangstruimte.
afb. 6 Het uitzicht vanuit de kerk op de nieuwe ontvangstruimte.

Op 24 juli 1992 was het werk van de aannemer geheel volgens plan gereed. Daarna restte het afwerken en herinrichten van het interieur. Op 11 september werd het gebouw officieel geopend en vanaf 13 september 1992 kerkt de Hervormde Gemeente Castricum, mede dankzij veler inspanning, weer in eigen huis.

F. van der Zande
kerkvoogd bouwzaken

De verbouwing is gereed; een blik op kerkruimte en koor.
afb. 7 De verbouwing is gereed; een blik op kerkruimte en koor.
Print Friendly, PDF & Email