Rode Kruis, 80 jaar (Jaarboek 38 2015 pg 4-12)

Niets uit deze publicatie mag worden overgenomen zonder toestemming van de Stichting Werkgroep Oud-Castricum.

Verschenen artikelen over hulpverleners en zorginstellingen: brandweer, dokter Leenaers, gezondheidszorg voor 1880, gezondheidszorg tot 1880 – 1950, kindertehuis St. Antonius, kruisverenigingen, politie, Rode kruis, veldwachters, verzorgingshuis de Boogaert, ziekenhuis psychiatrisch -.


Jaarboek 38, pagina 4

Tachtig jaar geschiedenis van de afdeling Castricum van het Nederlandse Rode Kruis

In mei 1939 vond op het terrein van Duin en Bosch onder grote publieke belangstelling een oefening van de transportcolonne plaats.
In mei 1939 vond op het terrein van Duin en Bosch onder grote publieke belangstelling een oefening van de transportcolonne plaats.

De geschiedenis van de Rode Kruisafdeling begint al voor de officiƫle oprichtingsdatum op 18 januari 1935. Vanaf het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 was het Rode Kruis betrokken bij de inrichting van paviljoens van het ziekenhuis Duin en Bosch die zo nodig als hospitaal dienst konden doen. In het dorp werden vrijwilligers geworven voor de verpleging.
Burgemeester Lommen nam in de (negentien)dertiger jaren het initiatief voor de instelling van een ā€˜Roode Kruis Commissie Castricumā€™ die de oprichting van een afdeling zou kunnen voorbereiden. De afdeling zou de gemeenten Limmen, Castricum en Uitgeest gaan omvatten met in totaal circa 15.000 inwoners.
Inmiddels zijn vele acties, reorganisaties en functiewijzigingen gepasseerd, maar onveranderd is de toewijding van velen voor hulpverlening aan iedereen die dat nodig heeft.

Oprichting

Burgemeester Lommen had veel belangstelling voor de organisaties op het terrein van gezondheidszorg. Hij was zelf onder andere bestuurslid van de ā€˜Koninklijke Nationale bond voor Reddingswezen en Eerste Hulp bij Ongelukkenā€™. Hij zal zeker de oprichting van de plaatselijke EHBO-vereniging in 1929 gestimuleerd hebben. De burgemeester reikte op 9 januari 1929 de eerste EHBO-diplomaā€™s uit aan zes door dokter Leenaers opgeleide cursisten. In 1933 werd de Castricumse Reddingsbrigade opgericht en op 18 januari 1935 volgde een afdeling van het Rode Kruis voor de gemeenten Limmen en Castricum. Uitgeest sloot zich daar later bij aan.
Het eerste bestuur was als volgt samengesteld: voorzitter de burgemeester van Limmen J.J. Nieuwenhuijsen, secretaris W.E. van Keeken, penningmeester Chr. Kieft, commandant transportcolonne arts J.C. van der Sluis, leden: mej. A. Plas en de heren C.M. Juffermans, M.J.F. van Oppen, M.J. ten Raa en H.W. Steur.

Leden van de Rode Kruiscolonne hadden een bescheiden bordje bij de voordeur.
Leden van de Rode Kruiscolonne hadden een bescheiden bordje bij de voordeur.

Geschiedenis Rode Kruis

Het Rode Kruis is een wereldwijde hulpverleningsorganisatie voor mensen die in nood verkeren. Op 22 augustus 1864 werd de organisatie opgericht om het lot van zieken en gewonden tijdens militaire operaties te verbeteren. De Zwitser Henri Dunant was hiervoor een van de belangrijkste pleitbezorgers. Het beeldmerk is een rood kruis in een wit veld: de omgekeerde Zwitserse vlag. Het logo is niet overal hetzelfde. Islamitische landen hebben de Rode Halve Maan en Israƫl heeft de Rode Davidster. Het Nederlandse Rode Kruis, gevestigd in Den Haag, is in 1867 opgericht. Het landelijk bureau coƶrdineert alle nationale en internationale activiteiten. Het bureau heeft een ondersteunende functie voor de 270 plaatselijke afdelingen die in 65 districten samenwerken.
Het werkterrein van de afdeling Castricum omvat sinds 2007 alle kernen binnen de gemeente. Het aantal vrijwilligers van de afdeling bedraagt momenteel (in 2014) rond de 100.

Colonne

In de beginjaren besteedde de organisatie veel aandacht aan de opleiding van vrijwilligers voor de zogenaamde Transportco-


Jaarboek 38, pagina 5

lonne. De colonnes waren oorspronkelijk geĆ¼niformeerde hulporganisaties die in tijd van oorlog of grote rampen eerste hulp konden verlenen. Het had een militaristische inslag inclusief rangen, zoals het leger die kent. Het uni- form is lang gebleven evenals de vrijwillige opzet. Secretaris W.E. van Keeken schreef in zijn verslag van de hulpverlening 1939-1946 dat de afdeling beschikte over een helperscolonne van ongeveer 40 leden en een helpsterscolonne van ruim 100 leden. Cursussen voor nog meer helpers en helpsters werden uitgeschreven en ook het materiaal werd verder aangevuld. Huisarts Brugman uit Uitgeest werd in 1940 commandant van de Transportcolonne. Het Rode Kruis richtte zich vooral op verzorging, verpleging en begeleiding van zieken en had een iets andere doelstelling dan die van de EHBO, maar het bezit van het EHBO-diploma werd voor veel functies vereist. Vanaf 1936 bemanden medewerkers van het Rode Kruis ook de eerstehulppost op het kampeerterrein Bakkum.

In de (negentien)dertiger jaren hing de dreiging van een oorlog in de lucht. Er werd geoefend in het verbinden van slachtoffers en het naspelen van ongelukken. Het oefenen met gasmaskers, die deel uitmaakten van de standaarduitrusting, hoorde daar ook bij. Diverse verbandmiddelen en hulpmiddelen als een draagbaar werden zorgvuldig beheerd. Er werd een uitvoerige administratie bijgehouden onder toezicht van Den Haag. Regelmatig verschenen er in de krant oproepen om zich te melden voor een nieuwe opleiding voor hulp aan zieken en gewonden.
Toen in 1939 de Tweede Wereldoorlog begon, werd de afdeling belast met de voorbereiding van noodziekenhuizen voor de verpleging van lichtgewonde en zieke militairen; er moest op ongeveer 1500 bedden worden gerekend. In een van de paviljoens van het ziekenhuis Duin en Bosch in Bakkum werd een noodziekenhuis met 500 bedden ingericht. Tijdens de oorlogsdagen in 1940 werden hier ongeveer 325 militairen opgenomen, verpleegd en zo nodig van kleding voorzien. Onder meer vier scholen, de jeugdherberg Koningsbosch en koloniehuis de Eenheid kwamen in aanmerking om dienst te doen als mogelijke noodziekenhuizen. De grote zaal van cafƩ Borst werd geschikt geacht voor 51 bedden.

Castricum vluchtoord

Castricum was als vluchtoord aangewezen voor een aantal gemeenten die te maken konden krijgen met gebieden die onder water gezet konden worden bij de landsverdediging. Die maatregelen zijn inderdaad uitgevoerd en op 11 mei 1940 ‘s nachts om 0.30 uur kwamen de eerste geĆ«vacueerden uit Leusden per trein aan. Volgens het verslag van secretaris Van Keeken leek de trein in de dichte duisternis op een donker spook:
De enge lichtstralen uit een afgeschermde lamp onthulden het troostloze beeld van een perron vol ongelukkige mensen met hun bagage.”
In kleine groepjes werden de mensen naar gereedstaande autobussen gebracht. Vrijwilligers van het Rode Kruis, politie en luchtbeschermingsdienst begeleidden de mensen. Ouden van dagen en gehandicapten kregen speciale zorg. De eerste groep werd in Limmen ondergebracht. Op 13 mei 1940 kwamen 1500 geĆ«vacueerde inwoners van Ankeveen en Kortenhoef per trein aan en werden bij Castricummers en Bakkummers ondergebracht. Vanwege besmettelijke ziekten moesten plotseling enkele nieuwe adressen worden gevonden. Zes leegstaande woningen op de Burgemeester Boreellaan, tegenwoordig sportpark Vitesse ā€™22, werden met spoed ingericht. In de r.-k. bewaarschool aan de Dorpsstraat kwam een noodziekenhuis. Enkele dagen na de capitulatie keerden de evacuĆ©s weer terug naar hun woonplaatsen.
Secretaris Van Keeken: “Vrijwel alle helpsters en helpers waren in deze dagen, hetzij in het hulpziekenhuis, hetzij bij de evacuatie werkzaam en hadden hun waarde getoond. Zij doorleefden vermoeiende dagen, maar de geest en samenwerking waren uitstekend.”

De colonne van het Rode Kruis Castricum, Limmen en Uitgeest nam in 1948 deel aan een manifestatie in het Olympisch stadion ter gelegenheid van de inhuldiging van Koningin Juliana.
De colonne van het Rode Kruis Castricum, Limmen en Uitgeest nam in 1948 deel aan een manifestatie in het Olympisch stadion ter gelegenheid van de inhuldiging van Koningin Juliana. Bovenste rij 1e links de heer A.J. Reurts, administrateur en leider in Castricum. Voorste rij 2e rechts colonnecommandant dokter Brugman uit Uitgeest.

Evacuatie Bakkum en Castricum

Zodra de meeste emoties van de bezetting voorbij waren, werd voortgegaan met het geven van cursussen, het hou-


Jaarboek 38, pagina 6

den van oefeningen en de aanvulling van materieel. Het was ook voor de activiteiten van de afdeling een zware slag toen het ziekenhuis in de tweede helft van 1942 geƫvacueerd werd en men de ondersteuning van de directie onder andere bij het organiseren van oefeningen en opleidingen moest missen.

In de laatste maanden van 1942 begon de grote evacuatie van de bevolking van het kustgebied. Ook daarbij werd de afdeling op allerlei manieren ingeschakeld. Zo begeleidden helpsters van de afdeling groepen naar Friesland en Groningen.
Het aantal vrijwilligers nam door de evacuatie en de afbraak van veel woningen snel af en de afdeling werd uit elkaar geslagen. Aan de inrichting en het beheer van de centrale keukens in Castricum, Limmen en Uitgeest kon nog wel een bijdrage worden verleend. Nog overgebleven helpers en helpsters sloten zich aan bij de Luchtbeschermingsdienst: een gemeentelijke organisatie met uitkijkposten, wachtdienst rondes en een alarmeringssysteem door middel van sirenes.
Gedurende de maanden van hongertochten werd in Limmen een ā€˜koffie- en theepostā€™ aan de Rijksstraatweg ingericht. Toen in 1944 op bevel van de bezettingsautoriteiten een NSB-er tot voorzitter van het hoofdbestuur werd aangewezen, besloot het afdelingsbestuur alle contacten te verbreken.

Aad van der Colk (1924), filmoperateur in het Corsotheater, deed in zijn vrije tijd dienst bij de Rode Kruispost op het ā€˜tentenkampā€™.
Aad van der Colk (1924), filmoperateur in het Corsotheater, deed in zijn vrije tijd dienst bij de Rode Kruispost op het ā€˜tentenkampā€™.

Hernieuwde opbouw

Geleidelijk keerden de inwoners terug naar hun dorp. De na-oorlogse periode kenmerkte zich door hernieuwde opbouw, oefening en de aanschaffing van nieuw materiaal. Met enige moeite werden de activiteiten weer opgestart. In de eerste ledenvergadering, die in 1946 werd gehouden, werd aan 18 vrijwilligers het onderscheidingsteken voor 10 jaar Rode Kruisdienst uitgereikt.
Het bestuur wekte in juli 1947 via het Nieuwsblad voor Castricum de vroegere helpers en colonnisten op om de ledenvergadering te bezoeken:
Vooral de helpsters en colonnisten woonachtig te Castricum en Bakkum zullen wij gaarne weder ontmoeten. Deze toch, die in de bezettingsjaren vĆ³Ć³r de evacuatie zo nuttig werk verrichtten, laten tot nu toe niets van zich horen. De lust en fut schijnen er uit te zijn.”

Herinneringskruis voor belangrijke diensten in de bezettingsjaren.
Herinneringskruis voor belangrijke diensten in de bezettingsjaren.

In 1950 werden 99 personen in het werkgebied van de afdeling onderscheiden met het herinneringskruis 1940-1945 voor belangrijke Rode Kruisdiensten in de bezettingsjaren.

Bekendmaking van de start van de opleiding voor het EHBO-diploma in september 1954.
Bekendmaking van de start van de opleiding voor het EHBO-diploma in september 1954.

De colonne, die EHBO-assistentie verleende bij evenementen en op het kampeerterrein, telde in het begin van de (negentien)vijftiger jaren nog ongeveer 125 leden. De Rode Kruispost behandelde honderden gevallen per seizoen. Volgens de uitgebreide verslaglegging betrof het vooral klein leed, zoals zonnebrand, wespensteken, verstuikingen of kwallenbeten, maar in 1952 stond ook een geboorte, gevolgd door ziekenhuisopname, op de lijst.
Als gevolg van het teruglopen van het aantal leden (dertig in 1969) besloot het bestuur in 1970 om de colonne in Castricum op te heffen. Veel taken waren door de EHBO-vereniging overgenomen. De colonne in Limmen werd wel voortgezet en is nu het EHBO-team van de r.k.-afdeling Castricum.


Jaarboek 38, pagina 7

De voormalige veiling werd magazijn en later verenigingsgebouw van het Rode Kruis. Zowel hier als bij drogisterij Peijs in Bakkum hingen kastjes waar lectuur in kon worden gedeponeerd voor verdere verspreiding.
De voormalige veiling werd magazijn en later verenigingsgebouw van het Rode Kruis. Zowel hier als bij drogisterij Peijs in Bakkum hingen kastjes waar lectuur in kon worden gedeponeerd voor verdere verspreiding.

Accommodaties

Na opslag op particuliere adressen beschikte de afdeling vanaf de jaren (negentien)vijftig over magazijnruimte in het voormalige veilinggebouw aan de Dorpsstraat 40. Toen het beheer van hulpmiddelen regionaal geregeld werd, kon aan deze ruimte een andere bestemming gegeven worden. Een eigen onderkomen voor cursussen en vergaderingen was een grote wens. Met veel hulp van sympathisanten werd het gebouwtje zo goed mogelijk aangepast en op 11 december 1970 heeft mevrouw P. Wagenaar, wethouder van Sociale Zaken, de opening verricht. Het was een aantal jaren het centrale punt van waaruit het welfarewerk plaatsvond. De omstandigheden waren primitief: er waren geen sanitaire voorzieningen en in de winter was het er erg koud.

Het bestuur van de afdeling op 8 maart 1978.
Het bestuur van de afdeling op 8 maart 1978. V.l.n.r. eerste rij: mevr. K. Moser, scheidend voorzitter J. Hilarius en de nieuwe voorzitter E. Bossinade. Tweede rij: de heer C. Laarman en de dames C. Franken, M. Zonjee, A. Beltman, F. van Keeken en J. Boomgaard.

Het afdelingsbestuur was dan ook heel blij toen op 3 oktober 1977 een deel van de voormalige Duinrandschool in Bakkum in gebruik genomen kon worden: twee lokalen, een keukentje en een toilet. “We vonden dat een grote weelde …”, herinnerde leidster Corrie Moser zich. Het aantal vrijwilligers steeg tot ruim vijftig en er werden zelfs knutselochtenden voor mannen georganiseerd, waaraan Meine Krist een grote bijdrage leverde.
Ook in Bakkum ontstond weer gebrek aan ruimte en in 1980 kwam een noodgebouw beschikbaar bij de basisschool de Sokkerwei aan de Oranjelaan. Kort voor de opening overleed plotseling voorzitter Egbert Bossinade, die de toenemende activiteiten sterk had gestimuleerd. De nieuwe voorzitter Ben Wagenaar memoreerde bij de opening op 3 november 1980 de grote verdiensten van zijn voorganger. Zelf zette hij zich in voor een eigen accommodatie van de afdeling.

De voormalige kleuterschool aan de Van Speykkade was van 1988 tot 2012 het domicilie van de Rode Kruisafdeling.
De voormalige kleuterschool aan de Van Speykkade was van 1988 tot 2012 het domicilie van de Rode Kruisafdeling.

In 1987 kon de voormalige kleuterschool aan de Van Speykkade 61 van de gemeente worden gekocht. Ben Wagenaar had daarvoor een geldinzamelingsactie georganiseerd en met hulp van de Rotaryclub Castricum de verhuizing en de renovatie geleid. Op 8 april 1988 heeft de wethouder van Welzijnszaken Jan Postma het pand officieel geopend. Na meer dan vijftig jaar kreeg de afdeling eindelijk een eigen home, zij het dat de grond eigendom van de gemeente bleef en dat een erfpachtovereenkomst gesloten moest worden. Vanwege de hypotheeklasten werd gezocht naar onderhuurders met verwante activiteiten, zoals de bloedafname van Sanquin en diverse cursus-

Na een renovatie heropende burgemeester Waal het gebouw op 23 september 2000. Links voorzitter Felix de Bats.
Na een renovatie heropende burgemeester Waal het gebouw op 23 september 2000. Links voorzitter Felix de Bats.

Jaarboek 38, pagina 8

sen. Een ā€˜buitenpostā€™ van ziekenhuis Duin en Bosch is hier ook gevestigd geweest.
In 1999 was een volgende renovatie noodzakelijk om de gebruiksmogelijkheden te verbeteren, achterstallig onderhoud te verrichten en de kwaliteit te verhogen. De verbouwing werd in 2000 uitgevoerd. Burgemeester Waal heropende het gebouw op 23 september 2000.

Omdat de erfpachtovereenkomst eindigde en niet werd verlengd, is het gebouw in 2008 weer aan de gemeente verkocht en werd het vervolgens nog enkele jaren gehuurd.

Opening van de locatie aan het Kooiplein door burgemeester Mans in juni 2012.
Opening van de locatie aan het Kooiplein door burgemeester Mans in juni 2012.

In 2012 deed zich de mogelijkheid voor een ruimte aan het Kooiplein te huren. Secretaris Margriet Spinhoven:
ā€œIk hoorde op de nieuwjaarsreceptie van de Volksuniversiteit Castricum dat deze organisatie per 1 mei zou worden opgeheven en heb gelijk de voorzitter Kees Visser gebeld of deze ruimte iets voor ons was. De dag daarna zaten we al bij de makelaar en kwamen we snel tot overeenstemming. Nu zijn we erg tevreden met deze mooie plek.ā€
In juni 2012 verrichtte burgemeester Toon Mans de officiƫle opening.

Welfare

De eerste aanzet voor het welfarewerk werd in 1957 gegeven. De officiĆ«le oprichtingsdatum was 20 augustus van dat jaar. Volgens de notulen van die vergadering heeft de administrateur van de colonne, de heer A.J. Reurts, een uiteenzetting gegeven over de inhoud van het werk. Hij betreurde het dat geen van de vier Welfare-werksters katholiek was (….), maar vond dit geen bezwaar om toch katholieke patiĆ«nten te helpen, omdat het Rode Kruis een neutrale organisatie is, die helpt ongeacht politieke of religieuze overtuiging.
Vrijwilligers verzorgden activiteiten, onder andere in het dorpshuis De Kern. Het aantal medewerkers nam toe en in de jaren (negentien)vijftig werden rond de 135 personen wekelijks ontvangen. In 1978 was het aantal deelnemers gestegen tot ruim 200 en het vrijwilligersbestand tot 72. Er werd aanvullende mantelzorg verleend: vrijwilligers gingen bij mensen op bezoek, hielpen hen bij boodschappen doen of begeleidden ze bij ziekenbezoek en er werden uitstapjes georganiseerd. Mevrouw Moser speelde als algemeen leidster een belangrijke rol bij de organisatie. In 1984 nam ze afscheid. Het hoofdbestuur van het Rode Kruis kende haar de zilveren medaille van verdienste toe voor haar langdurige inzet. Antje Beltman volgde haar op en is vele jaren daarna het hart van de afdeling geweest.

Wil Mƶls al bijna 30 jaar vrijwilligster.

Wil Mƶls (1935) al bijna dertig jaar vrijwilligster:
Toen ik om medische redenen moest stoppen met mijn werk als coupeuse bij een atelier aan de Overtoom, keek ik uit naar andere bezigheden. Bij het Rode Kruis kon ik aan de slag bij de begeleiding van een groepje oudere dames dat wekelijks bij elkaar kwam. Er werd veel geborduurd en gebreid. Werken met textiel was heel vertrouwd voor mij en de omgang met de deelnemers gaf veel voldoening. Nooit gedacht dat ik het wel bijna dertig jaar zou volhouden. Ik ben begonnen in het noodgebouw van De Sokkerwei en daarna overgestapt naar het gebouw aan de Van Speykkade. Inmiddels heeft het Rode Kruis dat gebouw helaas moeten verlaten en nu hebben we op het Kooiplein een nieuwe ontmoetingsruimte.
Ons groepje heet De Schakel en bestaat uit 10 tot 15 dames die wekelijks op dinsdagochtend samen komen. De meesten worden gebracht door de vervoersdienst van de stichting Welzijn. Nieuwe deelnemers zijn nog altijd welkom. De begeleiding is in handen van Jenny Dijkman, Mies de Koning, Riek Plas, Hennie Sloof en mijzelf. Het werken met textiel is een beetje op de achtergrond geraakt. Er worden verhaaltjes voorgelezen, spelletjes gedaan en op het ogenblik is het inkleuren van platen erg in.
In de schoolvakanties stoppen we met de bijeenkomsten, maar dan bezoeken we de deelnemers zeker een keer thuis om wat bij te praten. Inmiddels zijn zowel de begeleidsters als de deelnemers rond tachtig jaar of ouder. Het is enorm gezellig en we gaan vriendschappelijk met elkaar om, anders had ik het nooit zo lang volgehouden.”


Jaarboek 38, pagina 9

Zorg en welzijn

De afdeling Welfare veranderde verschillende keren van naam. Eerst werd het onder ā€˜Sociale activiteitenā€™ geschaard en later werd het als ā€˜Zorg en Welzijnā€™ betiteld. In de verzorgingshuizen de Santmark en De Boogaert en in Sans Souci verzorgen vrijwilligers vanaf 1974 activiteiten, zoals voorlezen, handwerken en spelletjes; vanaf 2007 zijn deze activiteiten ook gestart in De Cameren in Limmen en in Strammerzoom in Akersloot, naast de wekelijkse groepsochtenden in het Rode Kruisgebouw. Het seizoen wordt bij het begin van de zomervakantie feestelijk afgesloten.

Marja van Meggelen was coƶrdinator van de activiteiten van 1994 tot 2000, waarna Anneke Kloen die taak overnam. Hennie Spruit volgde haar in 2002 op. In 2009 werden de taken herverdeeld.
Hennie kijkt terug op een geweldige tijd: “Het Rode Kruis geeft veel vrijheid bij de invulling van het werk. Ik voelde het als mijn taak om het voor alle deelnemers en vrijwilligers zo gezellig mogelijk te maken. We hebben verschillende uitstapjes georganiseerd, maar het bezoek aan de lichtjesavond in Den Ilp vond ik een van de hoogtepunten.”
Marja van Meggelen: “Er zijn zoveel mensen die, zonder het te beseffen, voor andere mensen als mantelzorger fungeren. Al die dagelijkse hulp en steun die mensen belangeloos aan elkaar geven, die is natuurlijk onbetaalbaar.”

De onderlinge contacten bij de bijeenkomsten in het Rode Kruisgebouw en in de zorgcentra worden door de deelnemers erg op prijs gesteld.
De onderlinge contacten bij de bijeenkomsten in het Rode Kruisgebouw en in de zorgcentra worden door de deelnemers erg op prijs gesteld.

Recente nieuwe activiteiten zijn het Samen2-project en het project ā€˜Meet&Eatā€™. Dit laatste project is bedoeld om mantelzorgers te ontlasten. Een vrijwilliger gaat met de hulpvrager koken en eten, zodat de mantelzorger een paar uur iets voor zichzelf kan doen. Het Samen2-project is bedoeld om de eenzaamheid van mensen te doorbreken. Er wordt naar gestreefd dat er een band ontstaat tussen de vrijwilliger en de deelnemer. Het maken van een wandeling of een museum- of concertbezoek: alles is mogelijk.

Inschepen op de Henri Dunant in de haven van IJmuiden.
Inschepen op de Henri Dunant in de haven van IJmuiden.

Vakantiereizen

Het Nederlandse Rode Kruis organiseert al lang aangepaste vakanties voor mensen die vanwege een beperking niet zelfstandig op vakantie kunnen. Het meest bekend zijn de reizen op het vakantieschip ā€˜ Henry Dunantā€™; dat schip is in 1959 in de vaart genomen. Daarnaast is het mogelijk te logeren in Hotel ā€˜IJsselvliedtā€™ in Wezep en hotel ā€˜De Valkenbergā€™ in Rheden. In de jaren (negentien)negentig werd de mogelijkheid geboden een stacaravan te huren in Noord-Brabant. Vanuit de afdeling werden deelnemers voor de reizen voorgedragen. In het verleden waren dat rond 20 deelnemers; momenteel is dat aantal sterk afgenomen. De stijgende kosten spelen hierbij een rol.
Vanuit de afdeling werd voor begeleiding en vervoer naar de boot of het hotel gezorgd. Soms is vervoer per rolstoel-bus nodig. Aan de begeleiders worden steeds strengere eisen gesteld op het gebied van medische zorg en deskundigheid, waaronder het gebruik van hulpmiddelen zoals til liften, zodat het volgen van door het Rode Kruis aangeboden cursussen geen overbodige luxe is.

Tineke Kaandorp was vele jaren vakantiecoƶrdinator:
“Mensen met gezondheidsproblemen, maar ook alleenstaanden, kunnen dankzij het Rode Kruis toch genieten van een heerlijke vakantie. Ook echtparen, waarvan een van beiden gehandicapt is, kunnen gezamenlijk op vakantie. De hotels beschikken over rolstoelbussen, zodat uitstapjes in de omgeving voor iedereen mogelijk zijn. Zelfs voor mensen, die aan bed gebonden zijn, zijn er diverse excursiemogelijkheden.”

Telefooncirkel: elke dag even contact

In september 1990 ging de eerste telefooncirkel van start. Een groep mensen belt elkaar dagelijks in een vaste volgorde. Een vrijwilliger start ‘s ochtends de telefooncirkel. Na ongeveer een half uur ontvangt dezelfde vrijwilliger een telefoontje van de laatste persoon op de lijst en zo is de cirkel rond. De telefooncirkel is bedoeld voor mensen met behoefte aan dagelijks contact, bijvoorbeeld uit veiligheidsoverwegingen of omdat mensen door een handicap, ziekte of leeftijd minder mogelijkheden hebben om anderen te ontmoeten. Mocht er iets mis zijn met een van de deelnemers, dan wordt er onmiddellijk actie ondernomenVan 1998 tot 2014 was Margriet Saat – Lobach coƶrdinator van de telefooncirkel in Castricum: “Het mooie van dit werk is het idee dat je iets voor anderen betekent,


Jaarboek 38, pagina 10

dat je hen in staat stelt door dagelijks persoonlijk contact in de eigen omgeving te blijven. Het geeft een gevoel van veiligheid. Je merkt dat het mensen zekerder maakt en ook voor hun kinderen is het heel geruststellend.”
Momenteel zijn er drie telefooncirkels met zeven of acht deelnemers.

MantelzorgcafƩ

Ondersteuning van mantelzorgers is van groot belang om hen in staat te stellen hun zorgtaken te blijven vervullen. In samenwerking met het provinciaal steunpunt mantelzorg IJmond werd in 2002 besloten ook in Castricum ontmoetingen van mantelzorgers te gaan organiseren onder de ludieke naam ‘mantelzorgcafĆ©’. Wethouder IJmte van Gosliga opende op 25 september 2002 in het Rode Kruisgebouw de eerste bijeenkomst. Lotgenoten kwamen maandelijks bijeen om ervaringen uit te wisselen en informatie te ontvangen van sprekers over diverse onderwerpen die met zorgverlening verband hielden. Cathy Hegeman heeft de organisatie samen met andere vrijwilligsters jarenlang begeleid. In 2010 is de activiteit overgenomen door andere initiatieven in de regio, waaronder het Alzheimer CafĆ©.
De stichting Welzijn is in samenwerking met het Rode Kruis, de Zonnebloem en de ouderenbonden in 2004 gestart met de Zondagsociƫteit, die nog steeds elke tweede zondag van de maand gehouden wordt.

Tracing

Tracing en sociale opsporing zijn belangrijke onderdelen van het werk van het Internationale Rode Kruis. Wereldwijd spoort het Rode Kruis familieleden op van mensen die het contact met hun verwanten zijn kwijtgeraakt als gevolg van gewapende conflicten of natuurrampen of door sociale of persoonlijke omstandigheden. In 1995, in de tijd van het oplaaien van conflicten in voormalig JoegoslaviĆ«, werd aan deze werkzaamheden opnieuw vorm gegeven met het oprichten van regionale centra. Op 7 maart 1995 is het Tracingteam Castricum van start gegaan, dat het gebied van Beverwijk tot en met Texel, uitgezonderd de Zaanstreek, bestrijkt. Jantie Vegter, die tot 1994 de functie van welfareleidster vervulde, was de eerste coƶrdinator. Het eerste team bestond uit acht vrijwilligers en een secretaresse. Wekelijks wordt spreekuur gehouden in het Rode Kruisgebouw en in het asielzoekerscentrum in Den Helder. Ook is er nu een spreekuur in Alkmaar en Heerhugowaard. Tijdens het gesprek wordt zoveel mogelijk informatie verzameld die van belang kan zijn bij het opsporen van de familie.

Edith Sibinga, vanaf het begin betrokken bij het Tracing-team: “Wanneer iemand een verzoek doet om familie op te sporen, wordt er een gesprek gevoerd met twee vrijwilligers. Je krijgt vaak bakken ellende over je heen, je moet dus sterk in je schoenen staan om dit werk te doen. Daarnaast moet je geĆÆnteresseerd zijn in je medemens en in andere culturen. Het zijn vaak pijnlijke verhalen, we zitten hier dan best indringende gesprekken te voeren.”
De informatie gaat naar het landelijk bureau in Den Haag, die de gegevens doorgeeft aan het kantoor in GenĆØve. Van daaruit wordt actie ondernomen. Soms gaat het om het bezorgen van een brief in een gebied waar veel vernietigd is, maar ook om het echt opsporen van mensen. Een andere tak van opsporing is het zoeken van biologische ouders van kinderen die via adoptie in Nederland terecht zijn gekomen. Dit wordt sociale opsporing genoemd. Met een opsporing zijn vele maanden gemoeid. Een positief resultaat geeft de vrijwilligers een enorme voldoening.

De vrijwilligers van het in 1995 opgerichte Tracing Centrum.
De vrijwilligers van het in 1995 opgerichte Tracing Centrum. Staand v.l.n.r. Edith Sibinga, Marijke Schmidt, Martha van Veldhoven, Irene Heynis, Fiep Nijland, Tiny Rƶttering en Marijke Emeis; zittend Els Zeggelink en Jantie Vegter.

Collecte en vlaggenactie

Voor de landelijke collecteweek van het Rode Kruis zijn in deze regio zoā€™n 140 collectanten nodig. Het is ieder jaar weer een enorme organisatie en een opgave om voldoende collectanten te werven. In 1947 bracht de collecte 360 gulden op; in 1977 was dit 11.000 gulden. In 2009 was de opbrengst bijna  7.400 euro.
Met een vlaggenactie werd beoogd de collecte zoveel

Vlaggen uit op de Henri Dunant-singel tijdens de jaarlijkse collecte.
Vlaggen uit op de Henri Dunant-singel tijdens de jaarlijkse collecte.

Jaarboek 38, pagina 11

mogelijk onder de aandacht te brengen. De bewoners van de Henry Dunantsingel staken dan de Rode Kruis vlag uit, evenals het gemeentehuis, de brandweerkazerne, de huisartsen en zelfs het PWN-kantoor deed mee. Felix de Bats, gedurende tien jaar voorzitter van de afdeling, bracht samen met Wijnand Veldman de vlaggen bij alle adressen langs. Momenteel (in 2014) wordt er alleen nog gevlagd bij het gemeentehuis en op de parkeerplaatsen rond het winkelcentrum Geesterduin.
De inkomsten van de afdeling omvatten de contributies van de leden, de opbrengst van de jaarlijkse collecte, giften en legaten. Een deel hiervan werd volgens de geldende verdeelsleutel afgedragen aan het landelijk bureau.

Grootschalige bloedafnameavonden, zoals in 1994 in het Clusius college, behoren tot het verleden.
Grootschalige bloedafnameavonden, zoals in 1994 in het Clusius college, behoren tot het verleden. Tussen de witte jassen coƶrdinator Antje Beltman.

Bloedinzameling

De inzameling van bloed is een van de oudste taken van het Rode Kruis. De eerste bloeddonoravond in Castricum werd gehouden op 21 juni 1962. Het was ieder jaar weer een grootschalige dorpsactiviteit.
Voorzitter Felix de Bats verwoordde het in het jaarverslag 1995 als volg:“De goede zorg van alle vrijwilligers bij de bloedinzameling heeft dit jaar weer drie heel succesvolle campagnes opgeleverd. Zonder de inzet van al deze mensen was dat niet mogelijk geweest. Dit geldt ook voor degenen die niet zo zichtbaar werken, maar wel zorgen dat de oproepkaarten gevouwen en de enveloppen gesorteerd en door heel het dorp bezorgd worden. Wel goed zichtbaar zijn de ruim honderd borden die voor elke inzamelings-campagne door het hele dorp geplaatst worden en zorgen dat een week lang het Rode Kruis weer voor iedereen goed zichtbaar is.”

Gemiddeld waren er per avond ongeveer 250 donoren. Op initiatief van huisarts Leemhuis werd met succes een actie gevoerd om dit aantal te verdubbelen. Een aantal prominente inwoners van Castricum en Bakkum (waaronder burgemeester Schouwenaar, Henny Huisman, Frans van Dusschoten en Hans Spaan) namen zitting in het comitĆ© van aanbeveling voor de bloeddonor wervingsactie. Het aantal deelnemers nam met honderden toe. De locatie voor de bloeddonor avonden werd te klein. Daarna mocht de Agrarische School (het huidige Clusius College) gebruikt worden. De laatste grootschalige bloedafname, georganiseerd door de afdeling Castricum, vond plaats op 12 januari 2000. De inschrijving bij de bloeddonor avonden was vele jaren in handen van Greet Borst – den Hartog. Ze stond erom bekend dat ze de geboortedata van veel donoren en vrijwilligers uit haar hoofd kende.

In 1998 trad de nieuwe wet op de bloedtransfusie in werking. Hiermee werd de volledige verantwoordelijkheid voor de afname, de productie van bloed en bloedproducten en de levering aan ziekenhuizen gelegd bij de Stichting Sanquin. De rol van het Rode Kruis werd beperkt tot het faciliteren van Sanquin.

Gerda Schram – Wulp vond het wel een hele verantwoordelijkheid, maar toch liet ze zich overhalen om in januari 1993 de organisatie van de bloedafname van Antje Beltman over te nemen. Ze vertelt:
“In het begin kwamen er zoā€™n 100 donoren, maar door het voeren van wervingsacties liep het aantal op tot 750 (!), drie avonden per jaar. Van de Sokkerwei moest worden overgestapt naar de grotere aula van het Clusius College. De voorbereiding met 1200 schriftelijke uitnodigingen, huur van de ruimte, inrichting, werving van vrijwilligers, taakverdeling enzovoort was een flinke klus. Mijn man en mijn zuster Wil Adrichem – Wulp hielpen gelukkig mee. Er waren veel trouwe donoren, maar de kroon spande toch de Bakkum- met Piet Brandjes, die 80 keer bloed had gegeven toen hij er op zijn 70e jaar mee moest stoppen.
Door nieuwe technieken is de grootschalige bloedafname niet meer nodig en staat er bij Geesterhage enkele keren per jaar een wagen. Ik zorg nog steeds voor assistentie vanuit de afdeling, nu dus al meer dan twintig jaar.”

Veel herinneringen werden opgehaald op de druk bezochte reĆ¼nie in 2002.
Veel herinneringen werden opgehaald op de druk bezochte reĆ¼nie in 2002.

Bestuur en organisatie

Een van de hoogtepunten voor de afdeling was de viering van het 50-jarig bestaan. Uit erkentelijkheid voor het vele werk van de afdeling besloot het gemeentebestuur een jubileumreceptie in het gemeentehuis aan te bieden op 18 januari 1985, precies 50 jaar na de oprichting.
Een ander hoogtepunt was de reĆ¼nie voor alle huidige en oud-vrijwillig(st)ers die op 11 november 2002 werd georganiseerd. Er kwamen zoā€™n zeventig gasten op af. Corrie


Jaarboek 38, pagina 12

Moser en Lucy Boerdijk vertelden over de jaren waarin zij actief waren en veel oude herinneringen werden opgehaald.

De afdeling Castricum werd opgericht als een zelfstandige vereniging met eigen leden. Dit betekende dat er elk jaar een ledenvergadering moest worden gehouden om de jaarlijkse benoemingen en de jaarstukken te laten goedkeuren. De ledenvergaderingen werden tevens benut om de jubilarissen te huldigen door het uitreiken van oorkondes en medailles voor 10, 20 of 30 jaar ā€˜trouwe dienstā€™. Bij zijn afscheid als voorzitter in 2003 ontving Felix de Bats van het hoofdbestuur de Medaille van Verdienste in brons. In die vergadering werd ook zijn opvolger Jan Groot geĆÆnstalleerd.

Voorzitters Rode Kruis Castricum

J.J. Nieuwenhuijsen 1935 – 1951
P.E.M. Teenstra 1951 – 1954
S.H.J. Bosma 1954 – 1960
J.A. Keizer 1960 – 1962
E. Bossinade 1963 – 1968
J. Hilarius 1968 – 1978
E. Bossinade 1978 – 1980
B.W. Wagenaar 1980 – 1993
F.T. de Bats 1993 – 2003
J. Groot 2003 – 2009
G.C. Zoet 2009 – 2010
K. Visser 2010 – 2012
H. Thesingh 2012 – heden (dat is in 2014)

In 2005 hebben de leden besloten in te stemmen met een fusie van de afdelingen Akersloot en Castricum. De nieuwe gefuseerde afdeling telde zoā€™n 1200 leden. In 2007 volgde een fusie met de afdeling Limmen en kwam het ledenaantal op rond de 1500.

Als gevolg van het besluit het Nederlandse Rode Kruis om te vormen tot Ć©Ć©n vereniging zijn in 2009 alle lokale afdelingen opgeheven en zijn deze sindsdien geen zelfstandige rechtspersonen meer, maar onderdeel van de landelijke vereniging.

Belangrijker dan welke reorganisatie dan ook, is dat vele honderden vrijwillig(st)ers in de afgelopen 80 jaar zich dagelijks met hart en ziel hebben ingezet voor hun medemens, zonder zich te storen aan bestuurlijke wijzigingen of fusies. Een eerbetoon aan allen is op zijn plaats.

Jeannette Smits
Niek Kaan

Bronnen:

  • Archief Rode Kruis afdeling Castricum;
  • Regionaal Archief Alkmaar;
  • Dijkstra, R., Het noodhospitaal van Uitgeest, Jaarboek Oud-Uitgeest 2009.

Met dank aan:
Felix de Bats, Tineke Kaandorp, Wil Mƶls, Gesina van Roekel, Gerda Schram, Edith Sibinga, Margriet Spinhoven en Hennie Spruit.

Print Friendly, PDF & Email