Dorpskerk blijkt 100 jaar ouder

Castricum

Het heeft wel iets van de uitkomst van een ‘richtingenstrijd’ tussen Rekkelijken en Preciezen. Met de bevestiging van een nieuw informatiebord bij de Dorpskerk is het pleit nu formeel beslecht door de laatsten.
Werd het bouwjaar van het markante rijksmonument eerder nog gesteld op ‘omstreeks 1200’, nu wordt ten rechte vermeld:
“Het romaanse tufstenen schip met koor is in de gevorderde elfde eeuw gebouwd.”
Dat scheelt dus dik een eeuw.

Leemte

Menig Castricummer zal er de schouders over ophalen, zo niet Meerten Ritzema, auteur van het vorig jaar verschenen boekje ‘De Nederlands Hervormde Kerk te Castricum tussen 1960 en 2006’, dat voorziet in een leemte. De Dorpskerk aan het Kerkpad was oorspronkelijk namelijk van de Rooms-Katholieke parochie en gewijd aan St. Pancratius. Na de reformatie kwam het kerkgebouw in gebruik bij de Hervormde Gemeente.
Tot 1960 is die geschiedenis in meerdere publicaties beschreven, maar informatie over de periode tot 2006 ontbrak. In dat jaar fuseerden de Hervormde Gemeente en de Gereformeerde Kerk tot de Protestantse Gemeente Castricum.

Canon

Voorafgaand aan zijn beschrijving van de ontbrekende jaren duikt Ritzema kort in het verre verleden en vertelt:
“Gelukkig heb ik het concept aan Ernst Mooij laten lezen. Hij schreef de Historische Canon van Castricum en Bakkum en wees mij er op dat uit bouwhistorisch onderzoek is gebleken dat het oudste deel van de kerk veel eerder is gebouwd.”

Bronnen

“Een aantal gezaghebbende auteurs stelt namelijk dat het romaanse kerkje op zijn laatst dateert van omstreeks 1100. Op grond van die bronnen kwamen wij tot de conclusie dat op het oude informatiebordje bij de kerk ten onrechte als bouwjaar ‘omstreeks 1200’ werd vermeld. De toren dateert uit de eerste helft van de 15 e eeuw. Daarna is er aan de kerk het nodige gebouwd, verbouwd en gerestaureerd en is de kerk geworden zoals wij die nu kennen.”

Onjuist

Mooij en Ritzema denken beiden dat de onduidelijkheid is ontstaan door D. van Deelen die in zijn ‘Historie van Castricum en Bakkum’ (1 e druk 1973) over ‘De oude Sint-Pancratiuskerk’ veronderstelt dat “deze omstreeks het jaar 1200 zal zijn gebouwd”.
Mooij veert op: “Opmerkelijk is dat Van Deelen in zijn boek de publicatie van J.W. Reder noemt. Die was nauw betrokken bij de restauratie van de Dorpskerk in 1953-1955. Reder plaatst de eerste bouwfase in de 11e eeuw, maar dat gegeven is door Van Deelen dus niet overgenomen. Mogelijk heeft hij zich laten leiden door publicaties van vroegere auteurs die op een verweerde gevelsteen het jaartal 1219 meenden te hebben gelezen. De veronderstelling van Van Deelen, destijds een lokale autoriteit, is overgenomen in een brochure van de kerkvoogdij uit 1985 en heeft waarschijnlijk mede geleid tot de onjuiste datering op het oude informatiebord.”

Dwaling

Ritzema en Mooij, van respectievelijk gereformeerde en hervormde huize, benaderden de kerkbeheerders over de wenselijkheid om “recht te doen aan de bronnen” en de “historische dwaling” ongedaan te maken.
Naast de tekstuele aanpassing op het bord hebben zij gekozen voor het materiaal en de stijl van de overige informatiepanelen in de gemeente Castricum. Eendrachtige samenwerking tussen kerk, gemeente en de ANWB heeft vervolgens geleid tot realisatie van het initiatief.

Informatie

Een fraai bord, nu voorzien van de juiste informatie, vertelt de bezoeker meer over de kerk die, in de woorden van Van Deelen, “in haar simpele stoerheid rustig het meest harmonieuze en indrukwekkendste gebouw van Castricum mag worden genoemd. Maar zij is meer. Ruim zeven eeuwen lang is zij, in welke gedaante ook en bij welke confessie ook in gebruik, zowel topografisch als geestelijk een duidelijk centrum geweest van ons dorp”.

Baken

De Dorpskerk is dus al heel wat langer dan zeven eeuwen baken in het dorpshart. Naast gebedshuis zal de kerk – mede door creatief cultureel en maatschappelijk gebruik – dat hopelijk nog tot in lengte van jaren blijven. Met ontzag voor de respectabele ouderdom en grote monumentale waarde.
Het boekje van Meerten Ritzema, De Nederlands Hervormde Kerk te Castricum tussen 1960 en 2006, Een geschiedenis van geest en steen (2017), ISBN: 978-94-6008-293-1 is voor 14 euro verkrijgbaar via www.kirjaboek.nl

Nieuwsblad van Castricum 14 november 2018,
door en met toestemming van
Peter van Eerden

Print Friendly, PDF & Email