Met name Castricum

Eerder onderzoek

Er is eerder over de betekenis van de naam Castricum gepubliceerd. In jaarboeken van de Stichting Werkgroep Oud-Castricum delen 1, 23 en 35. Met name het eerste deel Castr was aanleiding te denken aan castra (legerplaats), of castor (bever). Zelden is in de verklaringspogingen gekeken naar plaatsen met een soortgelijke naam als –icum en naar archeologie. In deze zoektocht is het gebied van de landen om de Noordzee bestudeerd. Helpt dat de naam verklaren?

Volksverhuizing

De Angelen, Saksen en Juten uit Duitsland en Denemarken begonnen het Britse eiland  binnen te trekken in 449 na Chr.. Ze noemden hun land Engaland en hun taal Enlisc. De Saksen laten sporen achter in de namen Essex (Oostsaksen), Sussex (Zuidsaksen) en Wessex (Westsaksen) en Norfolk en Suffolk voor het mensenvolk in het noorden en het volk in het zuiden. De Angelsaksische bevolking komt in twee banen naar Engeland: één over Gelderland, Utrecht, Zuid-Holland en de ander over Noord-Brabant, Oost- en West-Vlaanderen, Boulogne. Zij maken daar vooral gebruik van Romeinse heerwegen, getuige de vele plaatsen die eindigen op –inghem. Dit betekent dat er in Castricum groepen mensen  een nederzetting stichtten vanaf de vroege 5e eeuw.

Zo rond midden de 5e eeuw verdreven zij de Kelten richting Wales, Cornwall, Schotland, etc. en met name de gebieden waar nog Gaelic wordt gesproken. De namen van sommige steden en dorpen zijn een herinnering aan de mensen die daar in de 5e eeuw bossen kapten en in hun levensonderhoud voorzagen. De oudste plaatsen eindigden op –ing dat afstamt van het Oud-Engelse –ingas en betekent –volk horend bij een zekere man.  Bijvoorbeeld Gissing ontstaat uit Gyssa + ingas en betekent horende bij Gyssa’s mensen/volk.

Castricum, eerder genoemd Castringhem, wordt in dit licht van de volksverhuizing bestudeerd. Er zijn vele –inghem plaatsen in Nederland. Bijv. Doetinchem van de persoon Dutto, Blaricum, etc.. Een vergelijking leidt tot de conclusie dat Castricum niet anders dan al die andere –inghem plaatsen in Nederland, België, Noord-Frankrijk en Engeland éénzelfde oorsprong heeft in naamgeving. Archeologische vondsten in Castricum uit de Late IJzertijd en Inheems-Romeinse tijd wijzen op bewoning en op één of meer kleine nederzettingen. De vondsten uit de Merovingische periode en de vondsten uit de Oosterbuurt wijzen op bewoning in de vroege middeleeuwen en gaan samen met de naamgeving van Castricum. Ook Hilde uit de Oosterbuurt was één van de eerste kolonisten die vanuit Duitsland naar de kuststreken zwierf.

Inghem

Analyse van de naam Castricum leert ons dat deze bestaat uit drie klankgrepen evenals andere plaatsnamen met zelfde klankstructuur zoals Call-ing-hem, Obb-ing-hem, Bla-ri-cum, etc.. In het onderzoek bestaat het tweede en derde deel uit -ingham/inghem/ichem/icum of -ham/hamm/hem of –gem/igem/ichem  of –heim. Het eerste deel is meestal een persoonsnaam. Voor Castricum is dat dan Caster-ing-hem waarin –hem de betekenis heeft van –heim ofwel thuis of woonplaats.

De –inghem of –ingham plaatsen laten een spoor van verhuizing na in Nederland, België en Noord-Frankrijk én Engeland.

Volledig artikel

Over enige maanden verschijnt een volledig artikel over dit onderwerp.

Er zijn voor dat volledige artikel lijsten met veelal Engelse namen die verklaard worden. Met name zijn deze beschreven door de Engelsen omdat zij door de nalatenschap van de Romeinen de schrijfkunst vroeg machtig waren. Zo verklaren zij dat bijv. Nottingham het thuis van het volk van Snot is (denk aan snood, een listig persoon) of Birmingham het thuis van het volk van Beor.

In de lijsten, die bij het volledige artikel worden meegeleverd, staan opsommingen van plaatsen in Nederland, Engeland, Duitsland, Friesland en Frankrijk en België met waar mogelijk bronvermelding. Er komen kaartoverzichten waaruit blijkt waar de nederzettingen zich bevonden. Er wordt aandacht besteed aan plaatsnamen die opvallende klankgelijkenis tonen met plaatsen in het huidige Vlaanderen en Noord-Frankrijk en Engeland.

Eerste naamsvermelding

Vele plaatsen duiden op een eerste naamsvermelding in de 11e of 12e eeuw. Het vermelden van een naam in een geschrift is iets anders dan het eerste mondelinge gebruik van die naam. In Engeland is de eerste naamsvermelding vaak zichtbaar in het Domesday Book uit 1086 en/of in annalen van kloosters uit de 10e en 11e eeuw. Het ontstaan van de plaatsen dateert van de 5e tot 8e eeuw. Dit is te herleiden aan klank van de plaatsen in combinatie met archeologische vondsten. Uit geschriften blijkt een ontstaan in ieder geval van vóór 860 na Chr.

Inghem in de omgeving

Plaatsen in de buurt van Castricum met een zelfde klankvorm zijn: Adrichem (bij Beverwijk), Obbingem (bij Heiloo/Limmen), Gisleshem (bij de Breesaap), Hegginghem (bij Heemskerk), Callinghem (bij Callantsoog). Let op dat plaatsen met –hem in de betekenis van het oudengels –hamm (nat land) niet thuis horen in serie –inghem plaatsen.

Betekenis Castricum

Castricum eerder geschreven als Castringhem betekent dus de plaats van het volk of volgers van Caster of Kaster. Caster is een persoonsnaam die gerelateerd kan worden aan het Engelse to cast dat hard gooien (werpen) betekent, denk aan kastiebal. De etymologie wijst op het Oudnoors kasta, Deens kaste en Oudfries kastin. De persoonsnaam duidt dus op iemand die hard kan gooien. Het ontstaan als nederzetting met deze naam kan gedacht worden in de vroege vijfde eeuw. Ligging in de duinen of hogere geestgronden rond de Kerkbuurt/Oosterbuurt/Heemstede.

Dit artikel ontstaan uit jaren van voorbereidend onderzoek zal zeker leiden tot inspiratie en discussie.

Rino Zonneveld

22 november 2017

Werkgroep Oud-Castricum

Print Friendly, PDF & Email